Von Dercetis: Sie, die phönikische Astarte, wurde durch einen Jüngling schwanger und gebar die Semiramis.
| Aus Scham stürzte sie sich in einen See und erhielt einen Fischunterleib. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. IV, 45-46 |
| 45 |
Derceti, quam versa squamis velantibus artus |
|
stagna Palaestini credunt motasse figura, |
 |
| Oder von Semiramis, Tochter der Dercetis, Erbauerin Babylons. Diese wurde später in eine Taube verwandelt. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. IV, 47 |
|
an magis, ut sumptis illius filia pennis |
|
extremos albis in turribus egerit annos, |
|
nais an ut cantu nimiumque potentibus herbis |
| 50 |
verterit in tacitos iuvenalia corpora pisces, |
|
donec idem passa est, an, quae poma alba ferebat |
|
ut nunc nigra ferat contactu sanguinis arbor: |
|
hoc placet; hanc, quoniam vulgaris fabula non est, |
|
talibus orsa modis lana sua fila sequente: |
IV: 55 - 92 Arsippe de Pyramo et Thisba narrat
Arsippe erzählt die Geschichte von Pyramus und Thisbe
Arsippe tells the story of Pyramus and Thisbe
Arsipe cuenta la historia de Píramo y Tisbe
| 55 |
'Pyramus et Thisbe, iuvenum pulcherrimus alter, |
 |
| Der Mythos von Pyramus und Thisbe in einer alten Handschrift. |
| (Caxton's englische Übersetzung von Ovid's Metamorphosen, beendet 1480) Ovid, Met. IV, 55-166 |
|
altera, quas Oriens habuit, praelata puellis, |
 |
| Die Geschichte von Pyramus und Thisbe spielt in Babylon. |
| (Die "hängenden Gärten" der Semiramis) Ovid, Met. IV, 57-58 |
|
contiguas tenuere domos, ubi dicitur altam |
 |
| Die Königin Semiramis hatte die Stadt einst mit hohen Backsteinmauern umgeben lassen. |
| (Demeter H. Chiparus, 1888-1950: Semiramis) Ovid, Met. IV, 58 |
|
coctilibus muris cinxisse Semiramis urbem. |
|
notitiam primosque gradus vicinia fecit, |
| 60 |
tempore crevit amor; taedae quoque iure coissent, |
|
sed vetuere patres: quod non potuere vetare, |
 |
| In gleicher Liebe entbrennen füreinander: Pyramus und Thisbe |
| (röm. Mosaik 3. Jhdt. p. Chr., Bulla Regia, Tunesien) Ovid, Met. IV, 62 |
|
ex aequo captis ardebant mentibus ambo. |
|
conscius omnis abest; nutu signisque loquuntur, |
|
quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. |
| 65 |
fissus erat tenui rima, quam duxerat olim, |
|
cum fieret, paries domui communis utrique. |
|
id vitium nulli per saecula longa notatum |
|
quid non sentit amor? primi vidistis amantes |
|
et vocis fecistis iter, tutaeque per illud |
| 70 |
murmure blanditiae minimo transire solebant. |
 |
|
Die schöne Thisbe wartet an der Wandritze auf Pyramus.
|
|
(Thisbe: John William Waterhouse, 1896) Ovid, Met. IV, 71
|
|
saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc, |
|
inque vices fuerat captatus anhelitus oris, |
|
"invide" dicebant "paries, quid amantibus obstas? |
|
quantum erat, ut sineres toto nos corpore iungi |
| 75 |
aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres? |
|
nec sumus ingrati: tibi nos debere fatemur, |
|
quod datus est verbis ad amicas transitus auris." |
|
talia diversa nequiquam sede locuti |
|
sub noctem dixere "vale" partique dedere |
| 80 |
oscula quisque suae non pervenientia contra. |
|
postera nocturnos Aurora removerat ignes, |
|
solque pruinosas radiis siccaverat herbas: |
 |
|
Pyramus und Thisbe beschließen aus der Stadt zu fliehen.
|
|
(Pyramus und Thisbe: Max Klinger) Ovid, Met. IV, 83-90
|
|
ad solitum coiere locum. tum murmure parvo |
|
multa prius questi statuunt, ut nocte silenti |
| 85 |
fallere custodes foribusque excedere temptent, |
|
cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant, |
|
neve sit errandum lato spatiantibus arvo, |
|
conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra |
|
arboris: arbor ibi niveis uberrima pomis, |
| 90 |
ardua morus, erat, gelido contermina fonti. |
|
pacta placent; et lux, tarde discedere visa, |
|
praecipitatur aquis, et aquis nox exit ab isdem. |
IV: 93 - 127 Mors Pyrami
Der Tod des Pyramus
The death of Pyramus
La muerte de Píramo
 |
|
Thisbe versteht, es die Nachwächter zu täuschen und verlässt als erste die Stadt.
|
|
(Thisbe: Paphos, Foto: Hans-Jürgen Günther 2004) Ovid, Met. IV, 93-94
|
|
'Callida per tenebras versato cardine Thisbe |
|
egreditur fallitque suos adopertaque vultum |
| 95 |
pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit. |
 |
|
Dem vereinbarten Treffpunkt nähert sich eine Löwin, die ein Rind geschlagen hatte.
|
|
(Löwe: Mosaik aus den Terassenhäusern in Ephesus, Foto: Hans-Jürgen Günther, 11/2010) Ovid, Met. IV, 96-97
|
|
audacem faciebat amor. venit ecce recenti |
|
caede leaena boum spumantis oblita rictus |
 |
|
Die Löwin will an der Quelle ihren Durst löschen.
|
|
( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. IV, 96-97
|
|
depositura sitim vicini fontis in unda; |
|
quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe |
| 100 |
vidit et obscurum timido pede fugit in antrum, |
 |
|
Auf der Flucht verliert Thisbe ihren Schleier.
|
|
(Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. IV, 101-104
|
|
dumque fugit, tergo velamina lapsa reliquit. |
|
ut lea saeva sitim multa conpescuit unda, |
|
dum redit in silvas, inventos forte sine ipsa |
 |
|
Die Löwin zerreißt mit ihren blutverschmierten Lefzen den Schleier.
|
|
(Paphos, Haus des Dionysos, Foto: Hans-Jürgen Günther 2004) Ovid, Met. IV, 119-120
|
|
ore cruentato tenues laniavit amictus. |
 |
|
Pyramus verlässt das Elternhaus später.
stößt er sich das Schwert in den Leib.
|
|
(Paphos, Haus des Dionysos, Foto: Hans-Jürgen Günther 2004) Ovid, Met. IV, 105
|
| 105 |
serius egressus vestigia vidit in alto |
|
pulvere certa ferae totoque expalluit ore |
 |
|
Pyramus findet das blutgetränkte Tuch.
|
|
(Thisbes Tuch: Meta Perschel 2001 ) Ovid, Met. IV, 107-108
|
|
Pyramus; ut vero vestem quoque sanguine tinctam |
|
repperit, "una duos" inquit "nox perdet amantes, |
|
e quibus illa fuit longa dignissima vita; |
| 110 |
nostra nocens anima est. ego te, miseranda, peremi, |
|
in loca plena metus qui iussi nocte venires |
|
nec prior huc veni. nostrum divellite corpus |
|
et scelerata fero consumite viscera morsu, |
|
o quicumque sub hac habitatis rupe leones! |
| 115 |
sed timidi est optare necem." velamina Thisbes |
|
tollit et ad pactae secum fert arboris umbram, |
|
utque dedit notae lacrimas, dedit oscula vesti, |
|
"accipe nunc" inquit "nostri quoque sanguinis haustus!" |
 |
|
In der falschen Annahme, Thisbe sei von der Löwin zerrissen worden,
stößt er sich das Schwert in den Leib.
|
|
(Pyramus: Majolika aus Urbino ca. 1560 ) Ovid, Met. IV, 101-104
|
|
quoque erat accinctus, demisit in ilia ferrum, |
| 120 |
nec mora, ferventi moriens e vulnere traxit. |
|
ut iacuit resupinus humo, cruor emicat alte, |
|
non aliter quam cum vitiato fistula plumbo |
|
scinditur et tenui stridente foramine longas |
|
eiaculatur aquas atque ictibus aera rumpit. |
| 125 |
arborei fetus adspergine caedis in atram |
|
vertuntur faciem, madefactaque sanguine radix |
|
purpureo tinguit pendentia mora colore. |
IV: 128 - 166 Mors Thisbae
Thisbes Tod
The death of Thisbe
La muerte de Tisbe
|
'Ecce metu nondum posito, ne fallat amantem, |
 |
|
Thisbe kehrt zurück und sucht Pyramus mit den Augen und dem Herzen.
|
|
(Pyramus und Thisbe, N. Poussin) Ovid, Met. IV, 129
|
|
illa redit iuvenemque oculis animoque requirit, |
| 130 |
quantaque vitarit narrare pericula gestit; |
|
utque locum et visa cognoscit in arbore formam, |
|
sic facit incertam pomi color: haeret, an haec sit. |
 |
|
Thisbe findet Pyramus.
|
|
(Johann August Nahl d.J., ca. 1790) Ovid, Met. IV, 133-137
|
|
dum dubitat, tremebunda videt pulsare cruentum |
|
membra solum, retroque pedem tulit, oraque buxo |
| 135 |
pallidiora gerens exhorruit aequoris instar, |
|
quod tremit, exigua cum summum stringitur aura. |
|
sed postquam remorata suos cognovit amores, |
|
percutit indignos claro plangore lacertos |
|
et laniata comas amplexaque corpus amatum |
| 140 |
vulnera supplevit lacrimis fletumque cruori |
|
miscuit et gelidis in vultibus oscula figens |
 |
|
Thisbe spricht mit dem sterbenden Pyramus.
|
|
(Ofen aus Hohenaschau) Ovid, Met. IV, 142-144
|
|
"Pyrame," clamavit, "quis te mihi casus ademit? |
|
Pyrame, responde! tua te carissima Thisbe |
|
nominat; exaudi vultusque attolle iacentes!" |
 |
|
Ermattet schaut Pyramus Thisbe ein letztes Mal an..
|
|
(Aldegrever, Heinrich, 1553) Ovid, Met. IV, 145-146
|
| 145 |
ad nomen Thisbes oculos a morte gravatos |
|
Pyramus erexit visaque recondidit illa. |
|
'Quae postquam vestemque suam cognovit et ense |
|
vidit ebur vacuum, "tua te manus" inquit "amorque |
|
perdidit, infelix! est et mihi fortis in unum |
| 150 |
hoc manus, est et amor: dabit hic in vulnera vires. |
 |
|
Thisbe will jetzt auch nicht mehr leben.
|
|
(Pyramus und Thisbe) Ovid, Met. IV, 151-161
|
|
persequar extinctum letique miserrima dicar |
|
causa comesque tui: quique a me morte revelli |
|
| Der Tod wird beide nicht trennen können. |
| (Matthaeus Merian d. Ä., 1619 ) Ovid, Met. IV, 153 |
|
heu sola poteras, poteris nec morte revelli. |
|
hoc tamen amborum verbis estote rogati, |
|
| Thisbe bedauert ihre und seine unglücklichen Eltern. |
| (Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. IV, 155 |
| 155 |
o multum miseri meus illiusque parentes, |
|
ut, quos certus amor, quos hora novissima iunxit, |
|
conponi tumulo non invideatis eodem; |
|
at tu quae ramis arbor miserabile corpus |
|
nunc tegis unius, mox es tectura duorum, |
| 160 |
signa tene caedis pullosque et luctibus aptos |
|
semper habe fetus, gemini monimenta cruoris." |
 |
|
Thisbe führt die Schwertspitze unter ihre Brust.
|
|
(Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. IV, 162
|
|
dixit et aptato pectus mucrone sub imum |
 |
|
Thisbe stürzt sich ins Schwert.
|
|
( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. IV, 163
|
|
incubuit ferro, quod adhuc a caede tepebat. |
 |
|
Die Eltern finden Pyramus und Thisbe.
|
|
(Thisbe und Pyramus: Leonaert Bramer, 1596 -1674) Ovid, Met. IV, 164
|
|
vota tamen tetigere deos, tetigere parentes; |
 |
|
Das Blut beider färbt die Maulbeeren dunkel.
|
|
(Brooks Nathan, Metamorphosen, 1849) Ovid, Met. IV, 165
|
| 165 |
nam color in pomo est, ubi permaturuit, ater, |
 |
|
Pyramus und Thisbe werden in einer Urne beigesetzt.
|
|
(Ludovico Dolce, 1558) Ovid, Met. IV, 166
|
|
quodque rogis superest, una requiescit in urna.' |
IV: 167 - 189 De Marte et Venere
Leuconoes Geschichte: Mars und Venus
Leuconoë's story: Mars and Venus
La historia de Leuconte: Marte y Venus
|
Desierat: mediumque fuit breve tempus, et orsa est |
|
dicere Leuconoe: vocem tenuere sorores. |
|
'hunc quoque, siderea qui temperat omnia luce, |
 |
Leuconoe, die nächste Minyastochter erzählt:
Der Sonnengott Apoll ist wieder einmal verliebt.
| Derweil wird er selbst Zeuge einer Liebesgeschichte. |
| (Apoll: Gian Jacopo Caraglio 1500-1565) Ovid, Met. IV, 170-172 |
| 170 |
cepit amor Solem: Solis referemus amores! |
 |
|
Er, der stets alles als erster sieht, bemerkt eine Affäre zwischen Venus und Mars.
|
|
(Sandro Botticelli) Ovid, Met. IV, 171
|
|
primus adulterium Veneris cum Marte putatur |
|
hic vidisse deus; videt hic deus omnia primus. |
 |
| Phoebus meldet dem Vulcanus den Ehebruch der Venus mit Mars. |
| Vulcanus, den Gatten der Venus, schmerzt das sehr. |
| (Velazquez, Die Schmiede des Vulkan, 1613) Ovid, Met. IV, 173-174 |
|
indoluit facto Iunonigenaeque marito |
 |
| Phoebus verrät auch den Ort der heimlichen Zusammenkunft. |
| (Venus und Mars - Giulio Romano) Ovid, Met. IV, 174 |
|
furta tori furtique locum monstravit, at illi |
| 175 |
et mens et quod opus fabrilis dextra tenebat |
|
excidit: extemplo graciles ex aere catenas |
 |
|
Vulcanus, der betrogene Ehemann, bei der Arbeit.
|
|
(Frankenthaler Porzellan, ca. 1760) Ovid, Met. IV, 176-179
|
|
retiaque et laqueos, quae lumina fallere possent, |
|
elimat. non illud opus tenuissima vincant |
|
stamina, non summo quae pendet aranea tigno; |
| 180 |
utque levis tactus momentaque parva sequantur, |
|
efficit et lecto circumdata collocat arte. |
 |
|
Venus und Mars treffen sich erneut.
|
|
(Giulio Romano) Ovid, Met. IV, 182
|
|
ut venere torum coniunx et adulter in unum, |
 |
|
Vulcanus hat ein feinmaschiges Netz gefertigt.
|
|
(Honoré Daumier, 1842) Ovid, Met. IV, 183-184
|
|
arte viri vinclisque nova ratione paratis |
 |
| Vulcanus überrascht Venus und Mars beim Liebesspiel und wirft das Netz über sie. |
|
| (Alessandro Varotari, 1588-1649) Ovid, Met. IV, 184 |
|
in mediis ambo deprensi amplexibus haerent. |
 |
|
Vulcanus öffnet das elfenbeinerne Himmelstor.
|
|
( Virgil Solis, Edition 1581) Ovid, Met. IV, 185
|
| 185 |
Lemnius extemplo valvas patefecit eburnas |
 |
|
Vulcanus zeigt den olympischen Göttern die beiden gefesselten "Gefangenen".
|
|
(Johann Ulrich Krauss, Edition 1690) Ovid, Met. IV, 186
|
|
inmisitque deos; illi iacuere ligati |
 |
| Manch einer der gar nicht traurigen Götter wünschte sich, in gleicher Lage zu sein. |
| ( Vulcan überrascht Venus und Mars, Van Heem 1498/1574 - 1540) Ovid, Met. IV, 187 |
|
turpiter, atque aliquis de dis non tristibus optat |
 |
|
Die Reaktion der Götter auf die Affäre: homerisches Gelächter.
|
|
(Joachim Antonisz Wtewael 1610-14, 1566-1638) Ovid, Met. IV, 188
|
|
sic fieri turpis; superi risere, diuque |
 |
|
Diese Geschichte sei, so meint Ovid,...
|
|
(Johann Wilhelm Baur, Edition 1659, Detailfoto: H.-J. Günther 2007) Ovid, Met. IV, 189
|
 |
| die bekannteste aus der Götterwelt: Die Affäre von Venus und Mars |
|
| (Florio und Zoan Andrea Vavassore 1497, in Regiusedition von 1509) Ovid, Met. IV, 189 |
|
haec fuit in toto notissima fabula caelo. |
IV: 189 - 213 De Veneris poena
Leuconoës Geschichte: Die Rache der Venus
Leuconoë's story: Venus's revenge
La historia de Leuconte: La venganza de Venus
 |
|
Venus will sich an Phoebus rächen.
|
|
(Raffaello Santi, 1483-1520 - 1509) Ovid, Met. IV, 190-192
|
| 190 |
'Exigit indicii memorem Cythereia poenam |
|
inque vices illum, tectos qui laesit amores, |
|
laedit amore pari. quid nunc, Hyperione nate, |
|
forma colorque tibi radiataque lumina prosunt? |
|
nempe, tuis omnes qui terras ignibus uris, |
 |
| Venus hat bemerkt, dass Apollo in Liebe zu Leucothoë entbrannt ist. |
Wegen dieser heimlichen Liebe soll Apollo leiden, wie sie bei ihrer heimlichen Liebe zu Mars.
|
| ( Nicolas André Monsiau, 1754-1837) Ovid, Met. IV, 195 |
| 195 |
ureris igne novo; quique omnia cernere debes, |
|
Leucothoen spectas et virgine figis in una, |
|
quos mundo debes, oculos. modo surgis Eoo |
|
temperius caelo, modo serius incidis undis, |
|
spectandique mora brumalis porrigis horas; |
 |
Der Sonnengott wird pflichtvergessen.
| |
|
| |
|